Mathieu Kessels:
De man die Tilburg zijn muzikale ziel gaf
Van ritmisch getik van weefgetouwen naar wel klinkende tonen van piano’s en blaasinstrumenten: Tilburg onderging rond de vorige eeuwwisseling een transformatie die voor altijd zijn stempel zou drukken op de identiteit van de stad. Centraal in deze verandering stond een visionair ondernemer wiens naam nog steeds weerklinkt in de culturele adem van de stad: Mathieu Kessels.
Van textielstad naar muziekstad
In een tijd dat Tilburg vooral bekendstond als wolstad, met rokende schoorstenen en textielfabrieken, introduceerde Kessels een ander geluid. Zijn fabriek, opgericht in 1886, groeide uit tot een van de grootste werkgevers van de stad met 218 werknemers op het hoogtepunt. Dit zorgde voor broodnodige economische diversificatie in een regio die dreigde te verstikken in de monocultuur van textiel.
Innovatie als drijvende kracht
Kessels was zijn tijd ver vooruit. Hij introduceerde een vroege vorm van de lopende band – jaren voordat Henry Ford ermee zou schitteren – waardoor muziekinstrumenten niet langer exclusief waren voor de elite. Wagonladingen vol instrumenten rolden via het ‘Bels Lijntje’ heel Europa in en ver daarbuiten. Hierdoor verwierf Tilburg internationale faam als centrum van muzikaal vakmanschap.
Muziek voor het volk
De visie van Kessels reikte verder dan economisch gewin. Door het produceren van betaalbare instrumenten maakte hij muziek toegankelijk voor de arbeidersklasse. Het resultaat was een explosie van amateurorkesten, fanfares en harmonieën door heel Nederland. Zijn instrumenten klonken zelfs op het koninklijk huwelijk van Wilhelmina in 1901, waar 1800 muzikanten het publiek vermaakten.
Sociale beschaving door noten
Kessels zag muziek als beschavingsinstrument. Zijn bedrijfsharmonie bood structuur en discipline, en diende volgens tijdgenoten zelfs als alternatief voor kroegbezoek. Zijn sociale betrokkenheid bleek tijdens economische crisissen, wanneer hij liever loonsverlagingen doorvoerde dan werknemers te ontslaan.
Erfenis in Tilburg
De fabriek sloot in 1955 haar deuren, maar de erfenis van Kessels blijft aanwezig. De locatie waar zijn fabriek stond – nu het Spoorpark – en de St. Ceciliastraat – waaraan zijn woonhuis stond – dragen zijn muzikale devies uit. Ook was hij oprichter van de Nederlandse Federatie van Harmonie- en Fanfaregezelschappen (nu: Koninklijke Nederlandse Muziek Organisatie) en medeoprichter van de Tilburgse Muziekschool (nu: Fontys Academy of the Arts).
Een blijvende resonantie
Vandaag de dag resoneert in Tilburg nog altijd de erfenis van Mathieu Kessels. Hij transformeerde niet alleen een stad, maar ook de manier waarop men muziek beleefde; van exclusief elitevermaak naar volksverheffend gemeengoed. Zijn visie dat muziek toegankelijk moest zijn voor iedereen, ongeacht sociale klasse, is nog steeds zichtbaar en voelbaar in elke muziekles die in Tilburg wordt gegeven en in elk amateurorkest dat repeteert.
Het Kessels Museum, gevestigd in het Huis van Muziek aan de Stationsstraat 26, zet zich in om de verrijkende en verbindende kracht van muziek – in de geest van Mathieu Kessels – bereikbaar te maken voor een breed publiek.
Mathieu Kessels (1 maart 1858 – 21 december 1932)
Tekst: Evelien van Breemen, coördinator communicatie Kessels Museum
