Het Huis van Muziek: een monument met een rijke muzikale ziel

Wie vandaag de dag de Stationsstraat in Tilburg inloopt, ziet een prachtig gerestaureerd pand dat al bijna 150 jaar het kloppende hart van de Tilburgse muziekcultuur is. Het Huis van Muziek – ooit de sociëteit van de Nieuwe Koninklijke Harmonie – heeft een roerige geschiedenis van concerten, oorlog, wederopbouw en zelfs een bezoek van U2. Wat begon als een ontmoetingsplek voor gegoede middenstanders, groeide uit tot een plek waar muziek, erfgoed en gemeenschap samenkomen. En sinds 2022 is het ook de thuisbasis van het Kessels Museum. Tijd om dat verhaal eens te vertertellen…

 

Het Huis van Muziek, destijds nog De Nieuwe Harmonie, is in 1878 onder architectuur van Edouard Fremeau (1836-1892) gebouwd als sociëteit en concertzaal aan een grote tuin. Hij was
in Tilburg niet alleen de architect van de Harmonie, maar ook van het Cinecitta-gebouw en de synagoge én van de fabrikantenvilla’s Dennenhaghe en Fleurette op Koningshoeven.

Opdrachtgever en eigenaar was de in 1843 opgerichte Vereniging Sociëteit Nieuwe Koninklijke Harmonie, die het gebouw een tweeledige functie gaf: sociëteit voor de gegoede middenstanders (in hoogtijdagen wel 500 mannelijke leden) én muziekhuis voor het eigen orkest, dat toen al furore maakte.

De Provinciale Brabantse en Bossche Courant van 1868 schreef:

“De NK Harmonie in Tilburg heeft thans een hoogte bereikt die men elders in het land tevergeefs zal zoeken”.

Voor grote concoursen, jubileumparades en de organisatie ervan schrok men niet terug. Getuige in 1905 het grote militaire muziekfeest. Van heinde en verre kwamen de stafmuziekkorpsen naar Tilburg. Aan het begin van de 20^e eeuw gaf de Sociëteit NKH in de Stationsstraat onderdak aan de eigen harmonie, het symfonieorkest van Jos Kessels, het koor van de Oratorium­vereniging en een bioscoop. In 1934 werd zelfs nog een nieuwe tuinzaal gebouwd.

In 1942 werd het complex gevorderd door de Duitsers. Ze noemden de met prikkeldraad afgezette Stationsstraat: ‘Unter den Linden’; naar de gelijknamige statige straat in Berlijn.

Na de Duitsers vorderden de geallieerden de gebouwen. Die moesten vóór ze erin trokken alles controleren op mogelijke explosieven en boobytraps. Dat was gebeurd, maar toch vloog de bioscoop op 2 november 1944 de lucht in. Tilburg ontsnapte aan een ramp, want de dagen ervoor was de filmzaal voor het eerst weer opengegaan met 600 bezoekers. Dat er deze avond niemand was, was puur toeval, omdat de films te laat waren aangekomen.

De bioscoop werd in 1958 herbouwd en in 2000 weer gesloopt. In dat jaar verkocht het sociëteitsbestuur een groot deel van het perceel (de muziektuin c.q. parkeerplaats) aan de gemeente om de renovatie én herinrichting van het gebouw te kunnen bekostigen. Het voormalige bioscoopperceel werd bij het sociëteitsgebouw gevoegd onder architectuur van de Tilburger Jac van Oers (1939-2023). Hij nam de specifieke ornamentiek, de raamindeling en de maatvoering van het hoofdgebouw uit 1878 over.

Het hoofdgebouw heeft vijf traveeën met raampartijen. De linker- en rechtertravee staat iets naar achter. Het hoofdgebouw en de zijgebouwen zijn gepleisterd. De fraaie stuclijsten rond de vensters worden met even fraaie kuiven bekroond. Het rechter zijgebouw heeft een extra bouwlaag, met een balkon met smalle, vaasvormige balusters. Het zadeldak is iets lager dan dat van het hoofdgebouw. Het linker zijgebouw heeft geen extra bouwlaag, wel een balkon, ook begrensd met hetzelfde type balusters. Dit zijgebouw heeft een dubbele voordeur en geeft toegang tot het gebouw. Aan weerszijden van de ingang zien we sinds kort tegen de muur een sousafoon als eyecatcher voor het Kessels Museum, dat sinds 2021 in dit gebouw gevestigd is.

Muzikaal ging iedereen na de oorlog weer vol aan de bak met tal van spontane concerten en van 1949 tot 1969 de destijds populaire negendaagse Midzomerfeesten, waar ook niet-leden welkom waren.

“Sprookjesachtig tafereel in de Stationsstraat door de bijzondere verlichting van de tuin”

Zo schreef de krant.

Midden jaren zestig kwam de kentering. Er was een prachtig opgeknapt gebouw, maar het ledenaantal liep terug en in de tijdsgeest van toen werden in Tilburg maar liefst 17 jongerensozen opgericht. Onder druk van de gemeente, het teruglopende ledenaantal en daarmee ook de krimpende financiën ging het bestuur overstag om de tuin te verhuren als parkeergelegenheid. Het jarenlange Tilburgse Hof der Muzen werd een kille parkeerplaats. Eén bijzonder feit uit de tachtiger jaren mag niet onvermeld blijven. Door het faillissement van jongerensoos Posjet trad in de grote zaal van de NKH in 1981 de Ierse popband U2 op!! Toen nog een beginnend bandje.

Rond de recente eeuwwisseling werd besloten de tuinzaal en het grootste deel van het parkeerterrein te verkopen aan de gemeente voor de bouw van een appartementencomplex. Met de opbrengst ervan kon de Sociëteit het gebouw opknappen en een spaarpotje creëren voor toekomstig onderhoud. Er kwam een huurder die het gebouw ging exploiteren voor bijeenkomsten, feesten en partijen. In het pand bleven de Harmonie en vanaf 2014 ook het Opstaporkest voor de jeugd repeteren. Later nog een flink aantal jaren aangevuld met een Seniorenorkest.

In 2015 boog het bestuur van de Sociëteit zich over de toekomst van het gebouw, want de toenmalige huurinkomsten waren volstrekt onvoldoende om dit monumentale pand up-to-date te houden. Uit die zoektocht kwam het plan naar voren om de muziek terug te brengen in het hart van het gebouw door de huisvesting van het Kessels Museum. De eerste dirigent van het orkest was Jos Kessels, die samen met zijn broer de muziekinstrumentenfabriek Kessels bestierde op de plek waar nu het Spoorpark is. Het erfgoed van Kessels (eerder in depot achter het Textielmuseum) werd de basis van het museum in dit Huis van Muziek. Het huidige bestuur investeerde een half miljoen in de verbouwing van het pand om de komst van het museum mogelijk te maken.

De sociëteit is inmiddels overgegaan in de rechtsopvolger Stichting NKH Huis van Muziek, die verantwoordelijk is voor het instandhouden van het gebouw dat thans 3 huurders/gebruikers kent: Het Kessels Museum, horeca De Harmonie en het NKH-orkest, dat sinds de verbouwing is uitgegroeid van 35 naar 130 leden. De stichting heeft deze zomer de buitenzijde van het monument helemaal op laten knappen en opnieuw in de verf laten zetten. We kijken er met de nodige trots naar en hopen dat de bezoekers van dit gebouw die trots met ons delen.

 

Stichting NKH Huis van Muziek
Stationsstraat 26
5038 ED Tilburg

info@huisvanmuziek.nl
www.huisvanmuziek.nl

Voorzitter Stichting Huis van Muziek: Anita de Haas

Deze tekst is tot stand gekomen met medewerking van Wil Verheggen.